Diyelim/Söz Arasında – Nurullah ATAÇ

Diyelim/Söz Arasında – Nurullah ATAÇ
Deneme
184 sayfa
Yapı Kredi yayınları
Şubat 2007

Akıcı, insanı büyüleyen bir Türkçe ve anlatım. Türkçeyi şiirsel(yırsal) kullanma. Bizim olmayan, bize yabancı Arapça-Farsça sözcüklere karşı Türkçenin olanaklarıyla mücadelenin öncüsü.  Türkçe çok şey(nen) borçlu O’na.  Bu kitanı okuduktan sonra insan Türkçe’yi daha bir özenle kullanmaya çalışıyor…

‘Benim önemimin gerçek yanı… Kısaca söyliyeyim onun ne olduğunu: doğruluğum. Edebiyatta, dil işinde yalandan kaçıp düşündüğümü bezeksiz, donaksız, olduğu gibi söyleyişim.Büyük bir şey değil ya, pek de küçümsemeyin’ diyen Nurullah Ataç’ın yine içten, yine dolaysız anlatımıyla yazdığı denemeler ve edebiyat konuşmaları var bu ciltte. ‘Bir yazarın kendinceliği samimiliğinden, içini dökmesinden, ağzına geleni söylemisinden başka bir şeydir. Bunlar işin kolayına kaçma, çoğu da kendini beğenmedir. Hep kendini anlatır, bence diye konuşur, kirli çamaşırlarını bile ortaya döker de kendince olmayabilir yazar. Her aklına geleni söylemek sadece gevezelik de olabilir. Bize ne kendisiyle yetinen insandan Asıl kendincelik, kendi kabuklarını kırma, duyup düşündüklerini ayıklama, içindeki insancalığı bulmadır. Ataç’ın aradığı böylesi bir edebiyat, daha doğrusu böylesi bir edebiyatsızlıktı. Onu dünyanın kalburüstü yazarları arasına katan da bu kaygusuydu. Sabahattin Eyuboğlu (Arka Kapak)

Nurullah Ataç (d. 23 Ağustos 1898 – ö. 17 Mayıs 1957). Gerçek ismi Nurullah Atadır.Türk eleştirmen, denemeci, yazar. Cumhuriyet döneminde eleştiri ve deneme alanı dışında hemen hemen eser vermeyen sayılı yazarlardan biridir.

Nurullah Ataç, 23 Ağustos 1898′da Hammer’in Osmanlı Tarihi isimli kitabı Türkçe’ye çeviren Mehmet Ata Bey’in oğlu olarak İstanbul’da doğdu.^[1] Galatasaray Lisesi’nden sonra İsviçre’de okudu. ^[2] Babasının ölümünün ardından 1919′da İstanbul’a döndü. ^[3]1922 yılına kadar İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ne devam etti fakat tamamlayamadı.^[4] Fransızca öğretmenliği ve mütercimlik yaptı. 1945′den sonra Cumhurbaşkanlığı çevirmeni olarak görev yaptı. ^[1]

1926 yılında Leman Ataç ile evlendi. ^[5] Bu evlilikten , daha sonra babasının hayatından kesitleri anlattığı kitabı “Babam Nurullah Ata甑ın yazarı Meral Ataç Tolluoğlu 1926′da doğar. ^{[6] [7]}

TDK yayın kolu başkanı oldu. İlk şiirleri Dergah’ta yayımlandı. Fransız, Latin ve Rus klasiklerinden çeviriler yaptı. Gazete ve dergilerde eleştiri ve deneme türünde yazılar yazdı. Eleştiri yazılarıyla Türk edebiyatında izlenimci eleştirinin ilk örneklerini verdi. Akşam’da tiyatro eleştirmenliği, Hakimiyeti Milliye, Ulus, Milliyet, Tan, Posta, Cumhuriyet, Son Havadis, Dünya gazetelerinde eleştiri yazıları çıktı. Denemeleri Türk Dili, Varlık, Yedigün, Ülkü, Seçilmiş Hikayeler dergilerindedir.^[1]

 

Dilde sadeleştirme ve özleştirme hareketinin savunucularındandır. Türkçe’deki yabancı kelimeleri kullanmamış, dille düşünce arasında dolaysız bir ilişki olduğunu, somut düşünme geleneğinin doğabilmesi için kavramların saydam, hangi kökten geldiklerinin anlaşılır olması gerektiğini vurgulamıştır. Bu yol da, Ataç’a göre, Latince, Grekçe, Farsça, Arapça gibi yabancı dillerin eğitimini zorunlu kılmak başarılamayacağına göre, bunlardan alınan kelimelerin Türkçe’leştirilmesinden geçer:

“	Uydurma dil dediler mi, bir şey söylediklerini sanıyorlar. Söyleyim ben size; Bu uydurma sözünü, Türkçecilik akımına karşı bir silah diye kullanmaya kalkanlardan ne dediğini bilen, şöyle gerçekten düşünerek konuşan bir tek kişi tanımıyorum. Evet, uyduracağız, bizim yaptığımız, uydurduğumuz kelimeler de yavaş yavaş halka işleyecek, eski Arapça, Farsça kelimelerin işlediği gibi. Onların yerini tutacak.[8]	”

Bazı yazılarında arı Türkçe kullandığı için anlaşılmaz olarak eleştirilmiştir. Onu eleştirenler arasında Attila İlhan, Halit Fahri Ozansoy gibi isimler vardır.^[3]Divan Edebiyatı geleneğini iyi bildiği anlaşılır, kişisel olarak zevk aldığını da belirtir, fakat zamanını doldurmuş bir edebiyat olduğu görüşündedir. Yazı diliyle konuşma dili arasındaki uçurumu kapatma çabasının bir parçası olarak özgün Türkçe’yi ve devrik cümleyi kullanmasıyla döneminin yazarlarını da, daha sonraki kuşaklarıda etkilemiştir.

“	Oysaki ben, öz Türkçe için nice kazançları teptim, rahatımı kaçırdım, üzdüm kendimi, adımı deliye çıkarttım. Hepsi de ne dediklerini bilmez, kafalarına düşüncenin gölgesi bile girmemiş birer alıktır bana deli diyenler. Öz Türkçeye özenişim de duygularımın etkisiyle değildir. Latince, Yunanca öğretilmeyen bir ülkede tek doğru yolun, tek usul (akla uygun) yolun öz dile gitmek olduğunu düşüncemle anladım da onun için o yolu buldum.[9]	”

 

Tiyatro eleştirileri

1921 – 1957 yılları arasında (1931′de bir süre ara vermiştir) Son Havadis, Ulus, Ülkü, Akşam, Hakimiyeti Milliye, Milliyet, Dergah gibi yayınlarda birçok tiyatro eleştirisi yayımlanmıştır.^[4]

 

Ölümü

1953 yılında şeker hastalığı ortaya çıktı. Eşinin 1955 yılında ölümünün ardından karaciğer ve böbrek rahatsızlıkları başladı. 17 Mayıs 1957 yılında İstanbul Numune Hastanesi’nde öldü. ^[2]

Ölümünden sonra birçok edebiyat ve sanat dergisinde kendisi için özel sayı çıkartılmıştır ve hakkında 2 kitap hazırlanmıştır. Bunlardan ilki 1959′da Tahir Alangu’nun hazırladığı Ataç’a Saygı isimli, O’nun için yazılmış yazıların derlendiği bir kitaptır. İkincisi ise, Türk Dil Kurumu’nun 1962′de Ankara’da çıkardığı Ataç isimli kitaptır.^[4]

Bütün kitapları Can Yayınları’ndan çıkmıştır. Varlık Yayınları’ndaki ilk baskılar:

• Günlerin Getirdiği (1947)
• Karalama Defteri-Sözden Söze (1952)
• Ararken-Diyelim (1954)
• Söz Arasında (1957)
• Okuruma Mektuplar (1958)
• Günce (1960)
• Prospero ile Caliban (1961)
• Söyleşiler (1962)
• Günce 1-2 (1972)

Dipnotlar:

1. ^ ^{a b c} Dil derneği:Nurullah Ataç, URL Erişim tarihi:5 Temmuz 2008
2. ^ ^{a b} Kültür ve Turizm Bakanlığı::Nurullah Ataç, URL Erişim tarihi:5 Temmuz 2008
3. ^ ^{a b} Nurullah Ataç’ın Eleştiri Pratiğinde Uygarlık Sorunu URL erişim:5 Temmuz 2008
4. ^ ^{a b c} And, Metin (1963). Ataç Tiyatroda. İstanbul: Kent Yayınları. Tiyatro İncelemeri, No:1.
5. ^ Ünlülerle yapılan özel röportajlar, URL Erişim tarihi:5 Temmuz 2008
6. ^ Kızı, Ataç’ı anlatıyor,URL Erişim tarihi:5 Temmuz 2008
7. ^ Biyografi.net;Meral Ataç URL Erişim tarihi:5 Temmuz 2008
8. ^ Ataç, Nurullah (5 Mart 1952). ‘. Ulus.
9. ^ Ataç, Nurullah (1954). Diyelim. Varlık Yayınları.

Nurullah Ataç’ın Dil – Edebiyat Eğitimi ve Ögretmenlik Mesleğine Eleştirel Bakışı

Karalama Defteri – 1962: Şiir ve Anlam

KAYNAK