Pamuk’u okumamış, okumaya çalılıp okuyamamış okuyucu için bir başlangıç romanı olabilir, Masumiyet Müzesi. Masum olan bir eşyalardı, onları da aldım müzeye koydum, mu diyor yazar… Bir Yeşilçam melodramı, zengin oğlan-fakir kız aşkı, Orhan Pamuk’un okuduğum en kolay romanı. Bilinçli bir seçimle, bir “Türk filmi” romanı yazmış Pamuk… Abi bunun filmi yapılmaz!!!

Aşkın Metafiziği – Arthur Schopenhauer, Bordo-Siyah yay. Çeviren:Veysel Atayman, 83 sayfa

“Esasen kadını, erkeğin kuvveti ve buna bağlı cesareti elde eder; çünkü bu özellikler, sağlam çocukların ve ynı zamanda da onların cesur bir koruyucusunun var olacağının belirtisidirler.”

“herkes karşısındakinde kendi yoksun olduğu yanları sever.”

Aşk…

Beyaz Kale – Orhan PAMUK, İletişim yay, 193 sayfa

Orhan Pamuk’un “Kanuni Devrinde İstanbul”ndan alıntılarla yazıp 1985 yılında yayımladığı tarihsel bir romandır.Romanın konusu 17. yüzyılda İstanbul’da geçer. Napoli’ye yapmakta olduğu bir deniz yolculuğu sırasında Osmanlı korsanları tarafından tutsak edilen bir Venedikli İstanbul’a getirilerek köle olarak satılır. Venedikli kölezamanda karşılaşırlar. Henüz Osmanlı çağının gerisinde değildir yine henüz Avrupa Osmanlının çok ilerisinde değildir. Bulundukları coğrafyada desenleri farklı olsa da bilim adamları (bir diğer deyişle soru soranlar, sorularına bilimsel yanıt arayanlar) aynı hurafelerle başa çıkmak zorundadırlar. Hoca’ya göre; “İnsanlar aptaldır, bilime hakettiği önemi vermezler. Bilimden çok hurafeler ilgilerini çeker ve inanırlar.” Aslında batı da yaşanan bu dönemde durum çok da farklı değildir.

Kısa tutulmuş roman, zekice bir kurguya sahiptir. İnsanlar ve yerler her ne kadar iki yüzyıl öncesinde olsa da, okuyucu -hangi ülke, hangi kültürde yaşarsa yaşasın- bugünü ve bu yeri algılar. Bugünü ve bu yeri algıladıktan sonra Hoca’nın sorusuyla başbaşa kalır “Ben kimim?”.

İhsan Oktay AnarIn Suskunlar, Puslu Kıtalar Atlası tadında bir roman…

“polisler de doktorlar da zevk düşmanıdırlar.”

Cumartesi, 13 Haziran. Ve Robert Caligari bugün ölecek. Harikulade bir gün. Saat sabah 6:45. Hayatta olduğunuza sevindiğiniz günlerden biri. Ve bugün Robert Caligari’nin öleceği gün.
13 yaşında ve Dörtbinyediyüzkırkbeş günü aynı küçük kasabada geçirdi ve bugün, 13 Haziran’da ölecek. Bunu bilmiyor; henüz yani.
Tom Baker’dan, yıkıcı, korku-fantezi eğlenceli bir kült kitap! (ARKA KAPAK)

Az – Hakan Günday, Doğan Kitap, 2011, 355 sayfa…

Bugüne kadar okuduğum Türk romanları içinde bambaşka bir roman…. İlk bölümün bazı sayfalarını okurken çok zorlandım, “şiddet” çok sert anlatılmış, bazen Melia P. bazen Bir Rüya İçin Ağıt’a gönderme mi yapmış yazar diye düşündüm… Okumakta çok zorlandığım bölümler oldu, özellikle cinsel şiddetle ilgili bölümler çok hızlı okut-yup geçtiğimi belirtmeliyim. Fazlaca tesadüf var romanda, tanzimat dönemine mi döndük dedim bazen… Ancak yazarın bunu bilinçli yaptığına inandım sonra, bu kadar şiddeti anlatırken, “bu kurmaca, aldırmayın o kadar, bir masal anlatıyorum size, bir korku masalı” demek istemiş belki…  Romanın ikinci bölümünü çok sevdim, bir destan, Derda bir destan kahramanı, koca bir kahramana yaslamış yazar Derda’yı, OĞUZ ATAY’a… İki Derda, iki yaşam, bir noktada kesişmişler… Popülizmi eleştiren popülüst bir roman, postmodern bir masal… Kadına şiddet, dini şiddet, yoksulluğun şiddeti… Hakan Günday’la tanıştık nihayetinde…

“Çok olmadığımız kesin/ Çok olan tarafta değiliz/ Çok olan tarafta olmayacağız… İtirazın İki şartı/Nevzat Çelik” roman bu alıntıyla başlıyor…

“Çünkü dünyanın en çabuk geçen, geçer geçmez de en hızlı yakalanılan hastalığına sahipti: Umut.”

“…görünene aldanmak hayatı dayanılır kılmanın ilk şartıydı….”

“Diyebilirsin ki, bir insanı, fotoğraflarından ve hakkındaki haberlerden ne kadar tanıyabilirsin? Haklısın. Belki de çok az…
O zaman şöyle demeliyim: Seni az tanıyorum… Az…
Sen de fark ettin mi? Az dediğin, küçücük bir kelime. Sadece A ve Z.
Sadece iki harf. Ama aralarında koca bir alfabe var.
O alfabeyle yazılmış onbinlerce kelime ve yüzbinlerce cümle var. Sana söylemek isteyip de yazamadığım sözler bile o iki harfin arasında.
Biri başlangıç, diğeri son. Ama sanki birbirleri için yaratılmışlar.
Yan yana gelip de birlikte okunmak için. Aralarındaki her harfi teker teker aşıp birbirlerine kavuşmuş gibiler.
Senin ve benim gibi… ” Derda’nın Derda’ya mektubundan.

Roman      Altre Follie   meledisi eşliğine biter… aşağıya youtube bağlantısını ekliyorum…

“Yine ölgürgen bir intihar sabahı…” diye başlayan anlatı. Günlük, roman, tarihe düşülen notlar, günlük yaşamın kafkaesk ayrıntıları. Kendi kendine konuşan bir anlatıcı, ordan burdan, ama bir bütün içinde.

Bay Sahtegi’den Fatoş’a;
bağışlaması dileğiyle sunu yerine:
(bilmiyorum nedir bu sende olan, bu kapayan ve açan; yalnız
anlıyor içimde bir şey
gözlerinin sesini güllerden derin olan)
kimsenin
yok, yağmurun bile, böyle küçük elleri
e.e. cummings  (yağmurun elleri-yeni türkü)

“yine öldürgen bir intihar sabahı, yirmi miligram nobraksin almama karşın, ellerimin titremesini önleyemiyorum, kaydın bay muannit sahtegi, yapma, seni konuşmak değil, yazmak kurtarır derken, yani günlük adı altında ilk üç beş tümcenin yazıldığı günden tam üç ay sonra, yeniden başlamayı deniyorum.” (s.9).

“bir kış daha dayanmalıyım. altmış beş yaşımı doldurabilsem ikinci emekliliğimi kimse yadırgamaz sanırım artık. ölümü beklerim sessiz sedasız köşemde. yollarda yığılıp kalıverecekmişim gibi geliyor bana. gözlerimin altı torbalandı. ölüm nasıl beklenir? param yeterse rakı içerek, gece-gündüz birbirine karışır… aragon’du yanılmıyorsam bu yöntemi benimseyen. ben de aragon’um ya! alkışlarla alkışlarla geçivermedi hayat!” ( s.81)
“..bay muannit sahtegi’nin notları’nın en önemli çıkış noktası albert camus‘nün “saçma” kavramıdır. nitekim romanın merkez kişisi sahtegi romanın hemen başında bu notların amacıyla ilgili olarak şu cümleyi günlüğüne kaydeder: “bugünden gidebildiğimce ileri ideyim, saçma’yı saçma kılmayı deneyeyim“ (s.10)kaynak

SAHTEGİ  ve MUAANİT nedir

“Roman kahramanımızın adı Arapça ve Farsça sözcüklerden oluşuyor:
‘Muannit’ Arapça bir sözcük ve ‘inatçı’ anlamına geliyor. ‘Sahtegi’ ise Farsça bir sözcük ve ‘yalancı, sahtekâr’ anlamlarını içeriyor. Arapça ve Farsça sözcüklerin bir araya getirilerek yapılan sıfat tamlaması roman kahramanımızın adını oluşturuyor ve ‘inatçı sahtekâr, (belki) bir başka söyleyişle ‘Sahtekârlıkta, yalancılıkta inat eden’ anlamlarını içeriyor. Bu durum daha ilk adımda okuru şaşırtıyor elbette. Aynı zamanda merakını da uyandırıyor. Sahtekârlığa, yalana; ısrarla, inatla devam eden nasıl bir kişidir ve onun notlarında neler vardır acaba? Bu soru hemen yaşamsal bir özellik kazanıyor ve romanı okumaya başlayan kişi daha ilk sayfada, çevresindeki Muannit Sahtegi’leri düşünmeye başlıyor.
Öyle sanıyorum ki, her okurun bilinçatına gizlenmiş bazı örnekler geliveriyor gözlerinin önüne.
Ama okur romanın ilk sayfalarındaki kapalı dille karşılaşınca, kendi örneklerini bir yana bırakıp, roman kahramanını çözümleme gayreti içine giriyor. Bu gayret, ilk okumada pek bir sonuç vermiyor. Okur, roman kahramanını kolayca çözümleyemiyor, onun açılmamış sayfalarını açıp, kahramanın iç dünyasına, eskilerin deyişiyle kolayca ‘nüfuz’ edemiyor. Biraz zorlanması, gerekirse, okuduğu yerleri dönüp yeniden okuması gerekiyor. Romanın başlangıcında dil ve kurgu, bunlara bağlı olarak anlatımı gerçekleştiren zincirin halkaları bir hayli karmaşıktır. Ama roman ilerledikçe başlangıçtaki zorluk ortadan kalkar ve okur, Sahtegi’nin dünyasına kolaylıkla girer, hatta onunla arkadaş bile olur. Burada bir soru sormak gerekiyor; Vüsat ağabeyin dili zor bir dil midir? Kolayca teslim olmayan bir dil midir? Evet öyledir. Kapalı bir anlatımı vardır. Soyut bir dil oluşturmayı her zaman yeğler. Alışılmış dili kullanmayı sevmez. Söz dizimini değiştirir, hatta bozmaktan bile çekinmez. Bu durum başlangıçta okura ‘Ters, tuhaf, aykırı (Semih Gümüş)’ bile gelebilir. Neden yapar bunu Bener? Hem kendine özgü bir dil yaratmak, hem de epik öğeler yakalayıp okuru daha dikkatli kılabilmek için bana göre. Ama roman ilerledikçe alışılır bu dile. Dile alışılınca da Sahtegi’nin dünyasına girmek kolaylaşır.

Sahtegi ve günlükler
Kahramanımız az yazsa da bir şair ve yazardır. Asıl mesleği avukatlıktır. Ama bir gün bile yapmamıştır asıl mesleğini. Devlete otuz altı yıl hizmet edip, emekliye ayrılmıştır. Emekli maaşını desteklemesi açısından özel şirketlerde danışmanlık arar, ama avukatlığı hiç düşünmez. Üç evlilik yapmıştır. Biri ölmüş, ikisinden ayrılmıştır. Sonra Fatoş adlı bir kızı evlatlık edinmiştir. Ona gizliden gizliye âşıktır. Bir oda, bir salonluk küçücük evinde onunla yaşamaktadır. Onunla yaşadığı günler, yaşamının en güzel günleridir. Ama Fatoş bir yabancıya âşık olur ve
İngiltere’ye gider. Onu kendisi yolcu eder ve o gittikten sonra yaşamı bütünüyle değişir. İçinde durmadan büyüyen bir özlem vardır. Yalnız kalmanın ve derbederliğin batağına saplanır. İçkisi artar. Kendine bakamaz olur. Hep toparlanmak ister, toparlanamaz. Adeta Oblomov’laşır. Yaşamdaki her şey değerini yitirir. Kendi gözünde kendi değeri kalmaz. Bu arada yazmakta olduğu bir kitap vardır. Zaman zaman ona üç -beş satır ekler. Ne var ki istediği gibi yazamamaktadır. Sonra günlük tutmaya başlar. Bu günlükler onun yaşamını tanımamıza, tanık olmamıza yardım eder.Günlükler ilk bakışta, Sahtegi’nin yaşamanın bazı sayfaları gibi gözükür. Ama değildir. O günlüklerde, onun öz yaşamıyla ilgili notlar yoktur yalnızca. Yaşamla ilgili görüşleri, bu görüşler çevresinde yaşayan insanlar ki, aralarında arkadaşları, dostları da vardır, o yılların Ankara’sı, ülkedeki politik kavgalar, siyasal arenada yaşanan dramlar, hatta fiyat artışlarının, ‘hayat pahalılığının’ toplum üzerindeki etkisi, Fatoş’a duyulan özlem, onunla yaptığı telefon konuşmaları, Fatoş’un İngiltere’de yaşadığı zorluklara aranan çözüm yolları vb. her şey vardır. Yani günlükler görünüşteki bütün öznelliklerine karşın, sosyal bir içerik de taşımaktadır. Bu günlükler onun ölüme yaklaştığı duygusunu içeren sayfalarla sona erer.

Yalnızca roman kahramanı mı?
Roman bir kurgu romanıdır elbette. Ama Vüs’at O. Bener gerçeklerden hiç mi yararlanmamıştır? Yani şunu demek istiyorum: Toplumsal yapı içinde bu roman kahramanını andıran, hatta onun gibi olan insanlar yok mudur? Bir adım daha ileri gideyim, her birimizin içinde birazcık da olsa Muannit Sahtegi’ler yaşamaz mı? Yalnızca bizde değil, dünyanın bütün ülkelerinde ve dünyanın bütün insanlarının içinde, kabuğu biraz kaldırınca M. Sahtegi’lerle karşılaşmaz mıyız daima? Onun yalnızlığına benzer yalnızlıkları, onun gibi insanlardan kopuşu, onun gibi boşvermişliği, onun çözülmüşlüğüne benzer çözülmüşlükleri, onun gibi gizli aşkları, onun gibi kirlenmişliklerimizin ortasına bağdaş kurup, hiçbir şeye aldırmadan biramızı içmez miyiz, onun gibi Oblamov olmaz mıyız zaman zaman? Romanın konusuna böyle yaklaşınca işin rengi değişiyor ve roman evrensel bir boyut kazanıyor.
İroni – eleştiri
Muannit Sahtegi, geniş yelpazeli bir toplumsal eleştiri ve ironi de içeriyor.İçimizde taşıdığımız, ama bir türlü gün yüzüne çıkaramadığımız, hatta kendi kendimize bile ‘itiraf’ etme cesaretini gösteremediğimiz eksik yanlarımızı, bireyden başlayarak toplumsal düzleme çeken bir eleştiri ve ironi özelliği var romanın. Başka bir söyleyişle bizim içimizi, toplumsal iç yüzümüzü ironiyle gündeme getiriyor Vüs’at ağabey. Ama bunu acı bir dille, insanın içini kanata kanata yapıyor. Acımasızca yapıyor.”kaynak

ALTI ÇİZZİLEN…..

“Algı yetisinden yoksun olsaydım, ne ikiyüzlü barışkanlığımla övünür, ne döğüşkenliğime, kıyıcılığıma dövünürdüm bunca! Anlıyorum Bah Sahtegi, siz tükenesi çirkinliği korunmaya değmez bir kara kelaynak, ses vermez plastik bir çıngıraksınız. Karşılıksız sevgi yanılgısının ayrımındalığına belbağlayabilseydim bari.”

“En iyisi götiçi kadar mutfaktaki- patlayacak da beni paramparça edecek korkusunu bir türlü yenemediğim piknik tüpünün düğmesini
açayım sonuna dek, yatayım ölüme, bu ne be! Adalet Ağaoğlu yatar da ben yatamaz mıyım”…

Buzul Çağının Virüsü – Vüs’at O. Bener.  YKY, 2010, 217 sayfa

“Denizdi bakan sabaha, yorgun, ağır, derin, kırışık, eskimesiz, çoğalmayan ve çoğaltmayan. O bile ölürdü ha? Sokuldum ısıyı oluşturan, dokunan, dokunabilmeyi bilmez ellerine. ‘Acımasız olma bunca.’ İşte, buzul çağının virüsü olmaya çoktan razıyım. Ya da ölüm mantıksa, o bile ölürse, biz neden yaşayalım? O bile ölüm öncesi ölüm bilincindeyse..” (s.80)

“Aklın sonsuzda sınırlanması, kendini bilmesindeki sınırlılık değil midir?” (s.57)

“Yaşayamamak da yaşamaktır.”

“Dipnot: Öpmek de yazılamıyor ki, bağışla.”

yeniden, sonra yeniden okumalıyım bu kitabı…. Vüs’at O. bener, ben burdayım, sen nerdesin ey okuyucu…. diyor her satırında romanın. Alışılmış bir roman değil. Bir anlatı şiir. Şiir ormanında bir gezinti geçmişe.

Ekşi sözlükte buuzl çağının virüsü.

Aşağıdaki metin, mavimelek adlı siteden alınmıştır.

“Buzul Çağının Virüsü’nde Bir Dönemin Panoraması” | Tuğçe Ayteş

“GEREKİRSE SİLERİM GÖZYAŞIMI”

“Uçtum gene, o hiçbir doluluğa sığmayan boşluğa. Lambalar yakılmalı değil mi içimde? Korkma büyüt alevi, ‘niçin’iyle başbaşa kalsın, sürdüremez olsun yanıtsızlığını.“
Buzul Çağının Virüsü / Vüs’at O. Bener

Bir edebiyat yapıtı toplum için mi yazılır, sanat için mi? Dil ve biçime mi önem vermeli yoksa içeriğe mi? Edebiyatın en hararetli tartışmaları genelde bu sorular üstüne döner. Gerçi argüman olarak bakarsak bu sorular yanlış ikilem yanılgısını barındırırlar, çünkü üçüncü bir ihtimali göz önünde bulundurmazlar. Bir edebiyat yapıtı pekâlâ bir yandan dil ve biçimde devrim yaratırken diğer yandan da toplumsal gerçekleri yansıtabilir. Usta bir yazarın kalemiyle her şey mümkündür. Vüs’at O. Bener de kesinlikle o yazarlardan biri.

Vüs’at O. Bener, ’50 kuşağı öykücülerimiz arasında anılır. Ama edebiyatımıza iki değerli roman da katmıştır: Bay Muhannit Sahtegi’nin Notları ve Buzul Çağının Virüsü. Vüs’at O. Bener, aynı dönem yazarlarından (ve de bir önceki dosya konumuz olan) Bilge Karasu gibi anlatının sınırlarını zorluyor. Ancak Bilge Karasu’da toplumsallık ve tarihsel arka plan daha örtük olarak yer almakta. Bundan, Vüs’at O. Bener’in romanlarının kendini kolayca ele verdiği anlaşılmasın. Bu yazıda esas alınacak romanı Buzul Çağının Virüsü, (Vüs’at O. Bener’in kendi hayatından bir aşk hikâyesinin yanı sıra) Demokrat Parti’nin kurulmasından kapatılmasına kadar geçen dönemi, bu süreçte yaşanan olayları, köylüsü kentlisi, kadını erkeği, genci yaşlısının gözünden birkaç sayfalık hikâyeler halinde anlatıyor ve kesinlikle tek okumayla kavranabilecek bir kitap değil. İlk okumanın ardından akılda kırgın bir aşk öyküsü kalırken, en az ikinci okumadan sonra metin gitgide açılıyor ve bir dönem panoramasıyla karşı karşıya kalıyorsunuz.

’50′li yılları yaşamamış okur için çaba gerektiren bir eser
Buzul Çağının Virüsü,⁽¹⁾ 1945 ila 1982 yılları arasında geçer. Genel olarak, Osman Yaylagülü (takma adı Topal Osman ve Nijat) ve Şükûfe Alp arasındaki aşk, Osman’ın Faik Deniz ve Savcı Kemal Yurdakul’la dostluğu, 1950′lerde siyasi nedenlerle tutuklanması ve sonraki dönemi anlatılır. Yani bir bakıma Osman’ın yaşamına yer yer kendi ağzından ve içsesinden, yer yer de üçüncü tekil anlatıcıdan tanık oluruz. “Taşralı” Osman, Doktor Doğan Alp’in güzel, eğitimli ve kentli karısıyla yasak bir aşk yaşar. Ayrılmak zorunda kalırlar, ama çok sonraki yıllarda yeniden görüşeceklerdir. Osman’ın arkadaşlarından Savcı Kemal, siyasi olarak aktif bir kişiliktir ve Demokrat Parti’nin ilçedeki örgütlenmesi için etkin olarak çalışır. Onunla da ilişkileri kesintiye uğrar, sonra yeniden bir araya gelirler ama en sonunda Kemal’in Manisa Akıl Hastanesi’nde öldüğünün haberi gelir. Osman’ın diğer arkadaşı Faik, yüksek öğrenimini yarıda bırakmıştır ve kasabada askerliğini yapmaktadır. Şair ruhlu Faik de Viola’ya âşıktır ve bu aşk yüzünden intihar eder. Osman, Viola’yla yaşadığı aşkın umutsuzluğunun ağırlığını artık bu olayın kederiyle birlikte sırtlamak zorundadır. Osman ve Viola, aşklarının duyulma korkusu ve ayrı illere taşınmaları dolayısıyla ayrıldıktan sonra Osman Ankara’da tutuklanır. Öğretmen Metin Değerli ve Doktor Doğan Alp aleyhine ifade vermişlerdir. Ama Osman kısa süre sonra salıverilir. Daha sonra işinde terfi eder, evlenip boşanır, Viola’nın dayısı Ahmet Samim Alanyalı aracılığıyla, “eski heyecanı kalmasa da” Viola’yla mektuplaşmaya devam eder. Viola’nın ölümünden sonra kızı Ferda’yla da görüşür.⁽²⁾

Reyhan Tutumlu’nun “Vüs’at O. Bener’in Yapıtlarına Anlatıbilimsel Bir Yaklaşım” adlı tezinde, Buzul Çağının Virüsü hakkında tezin adından da anlaşıldığı üzere anlatıbilimsel bir bölüm bulunuyor. Ancak yukarıda da görüldüğü gibi, dönemin olaylarından romanda bazen doğrudan bazen de dolaylı olarak sık sık bahsediliyor. Bu nedenle ’50′li yılları yaşamamış ya da o yıllar hakkında bilgisi olmayan bir okur için zaten yoğun çaba gerektiren bu edebi eser iyice muğlâk hale gelebilir. O yüzden romanla anlattığı dönem arasında, giriş mahiyetinde paralel bir değerlendirme yararlı olacaktır.

“Yeter, söz milletin”
Cumhuriyet kurulduğundan beri tek partili sistem devam ediyordur.⁽³⁾ Bir süre sonra aykırı seslerin gelmesi kaçınılmazdır. İkinci Dünya Savaşı sonrasında, Cumhuriyet Halk Partisi’nde ilk kırılma Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu görüşülürken ortaya çıkar. Bu günlerde, Celâl Bayar, Adnan Menderes, Fuad Köprülü ve Refik Koraltan’ın verdiği, ülke ve parti içinde çeşitli düzenlemeler yapılmasını öngören Dörtlü Takrir önergesi reddedilir. Bu grup sert eleştirilerde bulunmaya başladıktan bir süre sonra partiden ihraç edilir. Yeni bir parti kurulması için çalışmalara başlanır. Halka, yani köylüye, esnafa, memura daha yakın duran bir parti olması hedeflenir. Parti kurulduğunda hem yeni olduğu hem de tek partili döneme son verebileceği için heyecan yaratır. Tabii ki bu heyecan ilçe bazında da mevcuttur. “Demokrat Parti’ye kurucu üyeler aranıyor şimdilerde… Savcı Kemal, Sağlık Memuru Hıdır, Nüfus Memuru Mülayim yeni adaylar peşindeler… Halk, esnaf kesiminde yüksek sesle açıklanabilir düzeye varan atışmalar, küçük memur çevrelerinde de bayağı ateşlendi.” (s. 21) “Kemal’in savaşımcı iyimserliği, canını dişine takarak, insanları toplumsal sorunlarla ilgilendirebilmek için örgütlenme çabaları, inançsız doğamı, inanmaya yatkınlaştırmıyor bir türlü. Ona göre Halk Partisi’nin ilk seçimde değilse bile ikincisinde tam yıkılması ön koşul. Özgürlük ortamı ondan sonra oluşacak. Halkın iç birikimi korkunç. Patlama, Demokrat Parti’yi onun özlediği yönde biçimlendirecek, öze kavuşturacak kuşkusuz.” (s. 95)

1945 yılında gerçekleşen Tan Olayı romanda kendine fazlasıyla yer bulur. Demokrat Parti’nin kurucuları, başlarda Zekeriya Sertel ve Sabiha Sertel’in öncülüğünde çıkarılan sol görüşlü Tan gazetesine yakın durmaktadırlar. (İlçe örgütünün kuruluşu esnasında Savcı Kemal’in de görüşleri bu yöndedir.) 4 Aralık 1945 yılında muhalif gazeteye tavır alan bir grup gazete binası önünde toplanır. Protesto büyür, önce Tan gazetesi, sonra Yeni Dünya, Fransızca çıkan La Turqie gibi yayınlar yağmalanır. Bu olaydan sonra Demokrat Parti’nin Tan gazetesi çevresiyle yakınlığı noktalanır. “’Tan gazetesi okur muydunuz?’ Vış! Nasıl da izlenmişiz. Rengim attı bayağı. Tan Basımevi‘nin yakılıp yıkıldığı haberi ulaşır ulaşmaz, kesip sakladığım ‘hodri meydan’lı yazıları, ince kıyım yırtıp atmıştım helâ çukuruna. Abone de değildim.” (s. 116) “’Sabiha Zekeriya Sertel‘in yazılarını da beğeniyordunuz herhalde?’ Tamam, kesin kanıt var elinde, gammazlayan ya da. Ama nasıl olur?” (s. 117) “Tan Basımevi ‘nin yerle bir edildiği, Yeni Dünya, LA Turquie gazetelerine, ABC, Berrak kitabevlerine saldırı düzenlendiği günler Mülayim’in anımsattığı. Uyarmış dostlarını Kemal. Herkes evlerine dağılmış, yok etmiş ya da güvenilir yerlere saklamış kitaplarını, gazetelerini.” (s. 125) “Bunlar [hem solcu hem de sağcı politikacılar], aralarından bazıları ciddi iş tutup sivrilmeye kalkışmayagörsün, hemen bir olup canlarına okuyuverirler ötekilerin, hem de bir daha belini doğrultmayasıya. Uzağa gitmeye ne hacet, işte Sertel‘lerin başına gelenler.” (s. 167) Tabii şaşırtıcı değildir bu bahisler. Çünkü Vüs’at O. Bener, gerçek hayatta Sertel’lerle arkadaştır ve bu olayları doğrudan gözlemleyebilmiştir.

Demokrat Parti, ilk girdiği seçimleri kaybeder. “Fiyaskoyla sonuçlandı çünkü, genel seçimler, suçlanmaktan kurtuldu. Halk Partisi ezici çoğunlukta.” (s. 143) Fakat sonraki seçimlerden umutludurlar. “Birinci raunt önemli değil, sen sonuncuya bak. Yaz şuraya, önümüzdeki seçimde, lehlerine sandıkları seçim sistemi ters tepmezse adam değilim.” (s. 168) Gerçekte “Yeter, söz milletin” sloganı, romanda “Gerçek halk iktidarı” (s. 173, 186) bahsiyle siyasi iddia sürdürülür.

“Radyo az önce verdi, seçilmiş Sunay.”
14 Mayıs 1950 seçimlerinde Demokrat Parti, yüksek bir oy oranıyla iktidara geçer. Bu dönemde yönetim, Amerika’yla yakınlaşır. Kore’ye asker gönderilir, böylece 1950′de başvurulan NATO’ya 1952′de Türkiye üye olur. Marshall Planı’yla gelen para ekonomiyi o dönemde ferahlatır. Dünya Bankası’nın raporları çerçevesinde hazırlanan iktisadi programlarda liberal ekonomi anlayışı benimsenir. 1950′de Celâl Bayar cumhurbaşkanı seçilir. Aynı yıl Arapça ezan serbest bırakılır. [Romanda 1950 öncesinden bahsedildiğini anladığımız bir alıntıyla karşılaşırız: “Sabah ezanını okuyan müezzinin bet çağrısına uyandım. Makam hak getire. 'Tanrı Uludur' diyor, gelmedi hoparlörlü 'Allah-u Ekber' daha gündeme.” (s. 155)] 1953 yılında CHP malları hazineye devredilir. Halkevleri kapatılır. 1954′te köy enstitüleri ve laiklikten uzaklaştığı gerekçesiyle 1954′te kurulan Millet Partisi kapatılır. Partinin ilerleyen dönemlerinde, ekonomik bozulmaların yanı sıra iktidar baskısı ve parti içi anlaşmazlıklar meydana gelir.

Edebiyat zaten başlı başına taraf olmaktır ama Vüs’at O. Bener romanda siyasi açıdan da belirli bir duruş sergiler. (Yukarıda da belirtildiği gibi muhalif aydınlar Sertel’lerle de arkadaştır.) Partide yozlaşmaların başladığına dair çeşitli değindirmelerde bulunur. “… daha tanımadığı yıllarda komünistlerle, özellikle Savcı Kemal Yurdakul’la düşüp kalktığımdan dem vurarak, sapık fikirlerini yaymaya çalıştığımı el yazımla da kanıtlayabilmek, ilgili makamlara duyurmak amacıyla bana bir mektup gönderdiğini de ileri sürüyor.” (s. 53) “Genç karakaş yakışığı müdürlerinin Yönetim Kurulu Başkanlığı koltuğuna birdenbire oturtulmasına şaşırıldı nedense. Oysa, kolalı, çizgili gömleği, her gün değişik giyilen takım elbiseleri, glase, domuz derisi, sivri burunlu iskarpinleri, kravat seçimindeki tartışılmaz beğenisi, akıl, bilgi yoksunu, ama adı kurt politikacıya çıkmış bir milletvekilinin yeğeni olması, odasından eksik olmayan kart kahkahalar, böyle birkaç basamaklı yükselme için yeterli öğelerdi, kulağı kesik, memur eskileri açısından.” (s. 100) “Kalk git yanına, kırdık şeytanın bacağını, ama ‘rüşvet değildir deyu‘ almazsa selamını, günah gider senden.” (s. 156)

1960 yılında olağanüstü yetkilere sahip olan Tahkikat Komisyonu oluşturulur. Vüs’at O. Bener’in roman karakterlerinin bu komisyonun etkinliklerini onaylamadıklarına tanık oluruz. “Yukarıda da, kimlik cüzdanı örneğinden alınmakla sanki doğal karşılanması gerekirmiş gibi, dinim, mezhebim soruluyor. Hey gidi ordinaryüs Anayasa’mız. ‘Olur mu böyle olur mu…‘ Milli Birlik’çiler kulaklarınız çınlasın. Benim dinimden, mezhebimden size ne? Enelhak! var mı bir diyeceğiniz. Tanrıtanımaz’mışım, ne biliyorsunuz, belki, ‘O’ beni tanıyor! Laik devlet anlayışı nerede kaldı?” (s. 176) “’Uyan kardeşim, uyan! Neler oluyor çevrende bir bak. McCarthy ‘cilik dönemi Amerika’sında sorulurdu insanlara böyle sorular…’” (s. 187) “Genel Müdürlük’çe onaylı yönetmeliği buldum… ‘Yöneticiler hakkında güvenlik soruşturması yapılır.’ Nasıl? Belli değil. Yönetici tanımı? Hak getire… ‘Genel Müdürlük, Savunma Sekreterliği’nin gerekli göreceği her türlü bilgi ve belgeyi vermek ve sağlamakla yükümlüdür.’ Her türlü. Söz gelimi, memurların karılarıyla haftada kaç kez yattığı sorulabilecek, yanıt istene bilecek. Anlaşıldı, bu maddeye dayanarak o bildirgeyi dağıttılar.” (s. 193)

Böylece parti adım adım sona yaklaşır. 27 Mayıs 1960′ta partinin siyasi hayatına son verilir. 27 Mayıs Darbesi, Cemal Gürsel tarafından ilan edilir. “Devrim günü yedek subaylığından kalma asteğmen üniformasını sırtına geçirip barikatları rahatça aşarak bize gelmiştin, üçümüz sevinçle kucaklaşmış, ağlaşmış, bağırışmıştık galiba, kaşına yıktığı fiyakalı şapkasını daha göremediğimiz Cemal AGA’nın [Cemal Gürsel] hülyalı, içli sesinden ilk bildiri yayımlanırken.” (s. 18) Başbakan Adnan Menderes, Maliye Bakanı Hasan Polatkan ve Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu idam edilir; Celâl Bayar’la Refik Koraltan dahil on bir kişinin idam cezası ömür boyu hapse çevrilir. Bu olayların sonrasında, Cemal Gürsel iki kere cumhurbaşkanı seçilir.

Parti dağılınca romanda da yakın arkadaşlar birbirinden kopar. Osman tutuklanıp bırakılır, Kemal de Manisa Akıl Hastanesi’nde ölür. “Kemal, akıl hastanesinde can vermiş. Tastamam ona göre. Sözde yüreklisinden, korkağına tek tek kıstırılıp ölümden beter edildi, onlarca dikkafalı sayılanların çoğu, köstebekleştirildiler.” (s. 86) Hayat bir şekilde devam eder. Eski dostlar yıllar sonra yeniden karşılaşır. “Az buz değil, yirmi sekiz yıl sonra, değil mi Metin, aniden karşılaşınca.” (s. 181) Artık yaşlanmışlardır, partiler ve kadroları çoktan değişmiştir. Romanın geçtiği dönem hakkında bir ipucu da Cemal Gürsel’in yerine Cevdet Sunay’ın cumhurbaşkanı seçilmesidir. “Radyo az önce verdi, seçilmiş Sunay.” (s. 204)

“Cinsiyyet Mes’elelerimiz”
Buzul Çağının Virüsü‘nün geçtiği zaman zarfında siyasi tarih dışında dikkat çeken bir husus daha var: Toplumsal cinsiyet tarihi. Romanda kadın karakterler arasında en göze çarpanı Viola. (Dul ev sahibinin on üç yaşında gebe kalan kızıyla Viola’nın çocuğu Ferda da diğer öne çıkan kadın karakterlerden.) Ama onlardan çok, erkeklerin gözünden bekâr, dul, evli, çalışan kadınların nasıl görüldüğüne şahit olabiliyoruz. Genelde de, tabii eğitim düzeyine de bağlı olarak, kadınlara bakış açısı olumsuz. Mesela: “Çalıştıracak karı, bunların kocaları boynuzludur demek.” (s. 10) “Nene âşık olmuştum bilmem ki! Vatan haini komüniste şapır şupur, bize yarabbi şükür diyerekten mahalle kopukları mı sataşmaz, müsteşar olacak it.” (s. 16) “Tutturmuştu: ‘Beni al!’ Gebeymiş kırığından. Dul ev sahibinin tam on üç yaşındaki kızı.” (s. 19) Ve babanın tutumu: “’Büyüğünü vereyim sana. Erkeğimiz ol.’” (s. 20) “Yengemizi hoşgeldinlik görebilsek de, yok olurdu oradan, dolaşamazdı ayakaltında.” (s.24) Okumuş erkekler kadar okumuş kadın da belki kasten belki kasıtsız daha farklıdır. “Çeşmibülbüller gibi bitirmiştir fakülteyi. Cin gibi kızdı. Bebekte bir kitapçıdan eli kolu dolu çıktılar. Taze cilt kapaklarını kokluyor, hafif çilli yanaklarında doğal allık, özenti çocuksuluk. O gece, çok istemişti birlikte olmayı.” (s. 38) Hatta Doktor (nam-ı diğer Prens) nezdinde kadın erkekten daha söz sahibi bir düzeyde. “Bir ölü dölüt doğurdu karım, hınk demiş, burnumdan düşmüş, bildiğim kadarıyla yedi aylıktan gün almamış, can borcunu peşin ödemiş bir bebek. Kıyameti kopardı, erkekliğimi suçladı, tırmaladı, yırttı yüzümü gözümü.” (s. 46)

Yazar da adeta bizi böyle bir gözlem yapmamız için desteklemiş. “Ama sıkı durun, biraz daha sabredin lütfen, zira on yıl kadar kısa bir süre sonra, toplumun bilisizliğine ışık tutacağı muştulanan Cinsiyyet Mes’elelerimiz adlı yerli yapıt, inanıyorum ki, çölde kaynak bulmuşçasına susuzluğumuzu dindirecek, devasız derdinize derman olacaktır.” (s. 45)

Tam bu siyasi ortamın ve “cinsiyet meselelerinin” ortasında, akla hayale gelmeyen şey, Doktor Doğan’ın karısı ile Osman Yaylagülü’nün yasak aşkı ve ilişkisidir. İmkânsız bir çift gibi görünürler. Osman’ın taktığı ismiyle Viola, kentli ve eğitimli bir kadındır, eşi de (Osman’ la Viyola ‘nın deyişiyle Prens) çok modern bir erkektir. Osman ise taşradan gelmiştir ve Viola kadar eğitimli değildir. Ama ikisi de birbiri için değişmeye çabalarlar. “’Ben köylüyüm. Kuşkucuyum, dayanıklıyım Viola, bilesin.’ ‘İncelmişliğiyle övündüğünü sanan bir köylü… Umurumda değildi, bana ne gözle bakacağın, saftım, tertemizdim, çünkü sen saftın, tertemizdin.’” (s. 123) Mektuplaşmalarında Osman Fransızca parçalamaya, şiir yazmaya, ünlü yazar ve şairlerden alıntı yapmaya uğraşır. İkisi de mevzuyu açtıkları arkadaşları tarafından eleştirilir. Viola, bir “köylüyü” tercih ettiği için, Osman da köylü olduğu halde kentli gibi davranarak sevgilisinin gözüne öyle girmek istediği için. “Sen bile kalkmış, Viola diye bir ad takmışsın. Menekşe desen, âdi kaçardı değil mi ya! Çoğu hizmetçi, gündelikçi kadın adıdır çünkü Menekşe. O da ayılmış bayılmış buluşuna! Türk kaşığıyla Fransız boku karıştırmak derler buna!” (s. 168) İki âşığın arasındaki bilinç farkı zaman zaman gün yüzüne çıkar: “’Senin çocuğunu doğurmak istiyorum!’ Sevişmenin koptageline yaklaşıldığında, beni amacına yönlendirmeye çalışıyor böylece. Duruldum, kendime getirildim işte, dalına basılmış, yalnızım gene. Benim kopyam yok anlaşıldı mı? Olamaz! Seni döllemişler, isteyerek döllenmişsin, yetmiyor mu!” (s. 153) Osman, Viola’nın yanında hissettiği zayıflıktan zaman zaman korkar. “’Viola! Çok fena! Niye oldu! Neden zayıfladım bu kadar. Ben…’” (s. 148) Ateşli buluşmalar ve mektuplaşmalar küçük bir beldede bu ilişkinin duyulması ve âşıkların ayrı kentlere taşınmasıyla son bulur. (Bu ilişkiyi kocasını aldatan, küçük bir yerleşimde adı çıkan, âşığının kültür farkını fazlasıyla duyumsayan Viola noktalamaz, son söz Osman’dan çıkar.) İkisi de kendi hayatlarını sürer. Yıllar sonra, Viola’nın dayısı Ahmet Samim Alanyalı aracılığıyla tekrar mektuplaşırlar ve hatta buluşurlar. Viola’nın ölümünden sonra kızı Ferda da “Osman Amca”sıyla görüşür.

Tarihin tekerrürden ibaret olduğu bir daha gözler önünde…
Buzul Çağının Virüsü‘nün bir dönemin panoramasını sunduğunu söylerken onun o dönemle sınırlı kaldığını düşünmek büyük hata olur. 1984 yılında yayımlanmasına rağmen roman hâlâ son derece günceldir. Politik çekişmeler, kentli ve köylünün bir türlü bir araya gelememesi, çeşitli konumlardaki kadınlara bakış açısı. “Ortadoğu bunalımı, İsrail saldırıları, Afganlı göçmenler, … Filistin soykırımı, ….enflasyon canavarı, bankalar operasyonu, hazırlanan Anayasa taslağının özellikleri gibi konularla ilgilenmeye gerek duymuyoruz.” (s. 206) İnsanlar hâlâ yurt dışına, tercihen bir Avrupa ülkesine ya da Amerika’ya yerleşme peşindeler. “Paris’te yerleşme düşleri kuruyor.” (s. 206) “’İsveç’e yolla beni.’” (s. 206) Tarihin tekerrürden ibaret olduğu bir daha gözler önünde…

İlk okumada kendini fazla ele vermeyen bu roman, ikinci okumadan sonra size içini dökmeye başlıyor. Arka arkaya farklı zamanlar ve farklı kişilerle devam edilen serüven son sayfada “Gerekirse silerim gözyaşımı” diyerek bitince o çalkantılı yıllarda Osman’ la Viola ‘nın (diğer bir deyişle Nijat’la Şükûfe’nin) hüzünlü aşk hikâyesindeki gibi buruk bir tat bırakıyor. Vüs’at O. Bener’in usta kaleminin verdiği hazzın yanında tabii.

…..

“Buzlar çözülmeden yapılacak çok işimiz var.”

Bir memleketi deliler, akıllılardan daha iyi yönetir. Çünkü deliler düzenbaz değildir. Hacı hoca geçinip mülkiyeti kutsamazlar, halkın rızkına göz koymazlar. Komedinin ana konusu böyle özetlenebilir. Komedi mi sadece, 2011 Türkiyesine bir gönderi, Cevat fehmi’den…

Türk tiyatro tarihinde adı klasikler arasında geçen Buzlar Çözülmeden, 1965 yılında Cevat Fehmi Başkut tarafından kaleme alınmıştır. Eser, bugüne kadar birçok tiyatro topluluğunca sergilendi. Ayrıca, kitap halinde yayımlanan Buzlar Çözülmeden, özgün adıyla ve Deli Deli Küpeli adlarıyla sinema filmi olarak çevrildi.  Ayrıca Buzlar Çözülmeden (1965)

27 Mayıs Darbesi sonrasında, yeni şekillenen ülke yapısı içinde, yolsuzluk, sömürü ve yoksulluğun egemen olduğu ve zor kış koşulları nedeniyle yollarının kapanmasından dolayı dünyadan kopan bir kasabaya yeni bir kaymakam atanmıştır. Gelen kaymakam, farklılığını ortaya koyduğunda, mevcut gidişi değiştirmeye çalıştığı görülür. Kasabadaki ağalara, karaborsacılara, fahişelere, softalara “dur” diyen yeni kaymakam, değişik biridir. Dürüst ve tarafsız yaklaşımıyla sorunların çözülebileceği mesajını veren kaymakam, aslında akıl hastanesinden kaçmış bir “delidir”. Olaylar traji – komik anlatımla gelişir. (alıntı)

Cevat Fehmi Başkut   (d. 1905 – Edirne, ö. 15 Mart 1971, İstanbul)   Oyun yazarı, gazeteci.

İstanbul Erkek Lisesi’nde öğrenim gören Cevat Fehmi Başkut, Kurtuluş Savaşı yıllarını Ankara’da geçirdi. TBMM Basımevi’nde düzeltmenlik yaptı. Meclis’te zabıt katibi olarak çalıştı.

1928 – 1963 yılları arasında Vakit, Son Saat, Son Posta, Cumhuriyet gazetelerinde muhabirlik, yazarlık, yazıişleri müdürlüğü yaptı. İstanbul Gazeteciler Cemiyeti başkanlığı görevinde bulundu.

İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Gazetecilik Enstitüsü’nde öğretim görevlisi olarak çalışan Başkut, “Geceleri Bizi Kimler Bekliyor” adlı bir röportaj kitabı ve birkaç roman denemesi yazdı.

İlk oyunu “Büyük Şehir” 1942-1943 sezonunda İstanbul Şehir Tiyatroları‘nda sahnelendi ve büyük ilgi gördü. Bu ilgi üzerine çalışmalarını tiyatroda yoğunlaştırdı. Her yıl yeni oyunlar yazmaya çalıştı. Türkiye’de Cumhuriyetten sonra ortaya çıkan değişimleri, mizah unsurlarını kullanarak anlattığı oyunları, yaygın bir ün kazandırdı.

Biçim denemelerine de giriştiği oyunlarında bütün toplum katlarından ve her çevreden insanı tiplemeye çalıştı. Dış ülkelerde oyunu sahnelenen ilk Türk yazarı ünvanını aldı. En bilinen eseri “Buzlar Çözülmeden”, bugün hala bir çok tiyatro topluluğunca sergilenmekte olup, iki kez sinemaya da uyarlanmıştır. 1971 de ölen Başkut Zincirlikuyu mezarlığında defnolunmuştur.

Her yıl, Afife Tiyatro Ödüllerinde anısına, “İlk Kez O Yıl Sahnelenmiş Olan En Başarılı Yerli Oyunun Yazarı” ödülü verilmektedir.

Eserleri

• Büyük Şehir (1942)
• Küçük Şehir (1946)
• Koca Bebek (1947)
• Paydos (1948)
• Sana Rey Veriyorum (1951)
• Kadıköy İskelesi’nde (1953)
• Makine (1953-1954)
• Harput’ta Bir Amerikalı (1955)
• Hacıyatmaz (1960)
• Göç (1962)
• Buzlar Çözülmeden (1964)
• Emekli (1967)

Filmografisi (eser)

• Paydos – 2004
• Deli Deli Küpeli – 1986
• Paydos – 1968
• Buzlar Çözülmeden – 1965
• Paydos – 1954
• Soygun – 1953
• kaynak

“Dinleyin şimdi.
Üç aşık var hikayede:
Bir kral, adamlardanbiri
İdamlık bir haydut ikincisi,
Ve bir dük diğeri.
Fethetmeye çalışmakta her biri
Aynı kadının kalbini.
Peki kim kazanıyor dersiniz sonunda?
Haydut tabii ki.” (s.130)

Don Carlos, kral olur ve vazgeçer Dona Sol’den, Hernani’yi dük yapar, mutluluklar diler Hernani’ye.
Dona Sol’un amcası Don Ruy Gomez, memdun olmaz bu duruma, çünkü o da evlenmek istemektedir öz yeğeniyle.

“Aşk ve para
Hileli zar kullananlarındır daima.”(s.130)

“En çok hatırlayan, kanlı bir yara taşıyandır göğsünde
Zalim unutur ettiği hakareti,
Hakarete uğrayanınsa fırtınalar kopar yüreğinde.”(s.124)

Azraili olur bu sevginin amca Don Ruy Gomez, tutnasını ister verdiği sözü Hernani’den, ölmektir verdiği söz Hernani’nin.
Dona Sol içer önce zehri, sunar geri kalanını Hernani’sine.

“HERNANİ: Bu zehir doğrudan ölüme götürecek bizi.
DONA SOL: Zaten birlikte uyumayacak mıydık bu gece?
Hangi yatakta olduğu fark eder mi?”(s.153)

ölünce sevgililer, amca bey de öldürür kendini.

Victor-Marie Hugo (d. 26 Şubat 1802 Besançon – ö. 22 Mayıs 1885 Paris) Fransız şair, yazar, devlet adamıdır.: Victor Hugo 26 Şubat 1802′de Fransa’da doğdu. Liseyi bitirdikten sonra kendini tümüyle edebiyata adadı. 1824 yılında Fransız coşumcularının (romantikler) yayın organı olan La Muse Française dergisini kurdu. Cenacle adını taşıyan coşumcu sanatçılar çevresinin üyesi ve onun odak noktası oldu. 1830-1843 arasında en verimli dönemlerinden birini yaşadı. Romanları, tiyatro yapıtları ve şiirleriyle başarıdan başarıya koştu. 1831′de Notre Dame de Paris (Paris’in Notredame Kilisesi) adlı büyük romanını yayımladı. 1841 yılında Fransız Akademisi’ne üye seçildi. Çok sevdiği kızı Leopoldine’nin 1843′de kazayla boğularak ölmesi üzerine 1852′ye dek yeni yapıt vermedi. 1848 Devrimleri’nden sonra parlemento üyeliğine seçildi. 3. Napoleon’un hükümet darbesini engellemeye çalıştı, başaramayınca 1851 yılında Belçika’ya kaçmak zorunda kaldı.

Ateşli bir demokrasi ve cumhuriyet yanlısı olarak imparatorluk rejimini eleştiren yapıtlar yazdı. 1855-1870 arasını küçük bir İngiliz adası olan Guernsey’de geçirdi. O dönem yazarlığının en üretken yılları olmuştur. 1862 yılında başyapıtı olan Les Misérables (Sefiller) adlı romanını yayımladı. Bunu 1866′da Les Travailleurs de la Mer (Deniz İşçileri) ve aynı yıl L’Homme qui Rit(Gülen Adam) gibi önemli romanları izledi.

Fransa’da Cumhuriyet yeniden kurulunca Paris’e döndü. Ulusal Meclise seçildi. Artık Fransa’nın en gözde kişilerinden biriydi. Paris Komünü’nün ezilmesinden sonra komüncülerin bağışlanması için çok uğraştıysada sonuç alamadı. Giderek siyasal ve toplumsal yaşamdan elini eteğini çekti.

1885 yılında ölüm döşeğinde iken;

diyerek 22 Mayıs 1885 yılında hayata gözlerini yummuştur. kaynak

Gözlerim Sığmıyor Yüzüme, Cangüncem’in Gri Sayfalarına Şavkı Düşer Halkımın, Şehsuvar, Yüreğim Sığmıyor Yeryüzüne, Kerem ile Şule’nin Ayrılık Sensonisi… içindekilerdir.

Bir Martıyı Ağlattın Sen

bir martıyı ağlattın işte
bir çocuk garanti intihar eder artık
kütür kütür küfrediyor gece imanıma
bir yaprak kırılıp suya düşüyor
su yaralanıyor su kanıyor şelale!

ah nasıl titredim tensiz
bir piyanist büküldü sanki
kesişen ayrışık doğrular gibi
çarpışıverdim yüzünle. Yüzün
öyle düzgün suna bir elyazısı
yüzün yüzüme aksedince
yüzün ayna alnımda
yüzün uzun hüzünlü bir alınyazısı!

bitmemiş bir ömrün yalanısın
sen: kabuslarımın tabiri
çocukluğumun arta kalanısın!
öldüreceğim kendimi dudaklarınla
dudakların etle, şehvetle seferber
sen! bana inen son kutsal kitap
son fakir yatır
son aciz peygamber!

bir martıyı ağlattın işte
bir çocuk garanti intihar eder artık

(Gözlerim Sığmıyor Yüzüme’den)

hayatı ve eserleri