SAVAŞ

Boş zamanlarınızda kitap okumayın

Bakkhalar – Euripides

Posted by savaska Nisan 19, 2009

bakkhalar-euripidesBakkhalar – Euripides

T.İş Bankası Yay. 2003, 129 sayfa
Çev.: Sabahattin Eyuboğlu

Kadmos’un kızı Semele ile  Zeus’un oğlu Dionysos. Hera, Semele’yi kıskanır ve onu kandırarak, Zeus’tan gücünü göstermesini istemesini söyler.  Zeus, şimşek ve yıldırımlarla kendini gösterince Semele yanar, karnındaki yedi aylık Zeus’un oğlu Bakkhos’u düşürür.  Zeus,  Bakkhos’u baldırına koyarak kurtarır. Böylelikle Bakkhos iki kez doğmuş olur. Nymphalara emanet edilen Bakkhos, bir gün üzümü tadar ve sever, sonra üzümün suyunu çıkarmayı düşünür, bu suyu içer ve sarhoş olur.

Kadmos, tacını tahtını kızının oğlu Pentheu’a bırakmıştır. “Thebaililere Zeus’un oğlunun bir tanrı olduğunu gösterip anama sürdükleri lekeyi temizleyeceğim.” düşüncesiyle Dionysos gelir.  Pentheus, Dionysos’u tanrı

Bu kitabı paylaş

olarak kabul etmez, onu tutuklatır, hapse attırır. Dionysos kızar, sarayı yıkar, Pentheus’a bir oyun oynar. Dağlardaki kendinden geçmiş şekilde coşup koşan Thebaili kadınların yanına göütmek için Pentheus’u kandırır, onu sarhoş eder, şehrin ortasından, halkın önünden kadın kılığında geçer.  Dağa geldiklerinde Pentheus, annesi Agaue tarafından parçalanır, öldürülür. Şehre sevinç  sarhoşu olarak, elindeki değneğe oğlu Pentheus’un kellesi geçirilmiş halde gelir.  Kadmos durumdan haberdar olarak gelir, parçalanan cesedi getirmiştir. Ağır ağır sarhoşluğu geçen Ague gerçeğin farkına varır.  Dionysos Ague ve kızkardeşlerine işledikleri cinayete karşılık olarak şehri terketme cezası verir, Kadmos ve karısı Ares’in kızı Harmonia’yı da yılan yapar.  Ague, “İNSANİ TUTKULAR TANRILARA YAKIŞMAZ” dese de.

Bakkhalar Korosu:
Tanrılar insanların bahtında
türlü türlü gösterirler kudretini.
Türlü hallere sokarlar bizi hiç beklenmedik
umduğumuz şeyler olmaz
ummadığımız hallere getiriler bizi.
İşte bu dram da böyle bitti.”(s.129)

“Ne yaman bir savaştı bu:

Buladı bir annenin ellrini oğlunun kanına.”(Bakkhalar Korosu, s.110)

“Üzümün suyunu bulup insanlara veren odur. Bu içki dertlilerin dertlerini avutur; onu içenleri tanrı uykuya kavuşturur, onlara günlük üzüntülerini unutturur. İnsanların dertlerine başka deva yoktur.”(Teireias, s.53)

*Bakkhalar’da koronun rolü Aiskhlylos’un tragedyalarında olduğu gibi, çok büyüktür.  Koro, harekete karışan, vakaları birbirine bağlayan esaslı bir unsur olarak kullanırlır.

*Euripides, unan düşüncesini akıl pransiplerine götüren, dinin ve kanlı hurafelerin temellerini sarsan zekalardan biridir; fakat fikirleriyle yunan dinini zayıflatan Euripides’in bu eseri aklın methiyesi olacak yerde dinin methiyesi olmuştur.(s.25)

Dionysus veya Dionysos (Yunanca: Διώνυσος veya Διόνυσος; hem Roma ve Yunan mitolojisinde Bacchus olarak da bilinir) Bazı mitolojik eserlerde ve ozellikle tragedyalarda Bromios, Euhios, Dithyrambos, İakkhos, İobakkhos olarak da adlandırılır. Çallı şarap tanrısı. Şarabın sadece sarhoş ediciliğini değil, sosyal ve faydalı etkilerini de temsil eder. Medeniyetin destekçisi ve barış aşığıdır.

On iki Olympos tanrısından biri olan Dionysos Zeus ile Semele’nin oğludur. Doğuş efsanesi şöyle anlatılmaktadır. Zeus Semele’ye aşık olur ama karısı Hera onu kıskanır. Hera yaşlı bir kadın kılığına girer ve Semele’ye Zeus’un ona güçlerini göstermesini söylemesini söyler. Zeus gücünü gösterirken Semele yanar ve karnındaki yedi aylık bebeğini düşürür. Zeus bebeği kurtarır ve baldırında saklar. Daha sonra Tanrı Dionysos Zeus’un baldırından doğar

Çal yöresinde yaşamıştır.Hellen pantheon’una aykırı dusen bir tanrıdır.Butun efsaneleri bir tek motif ustune kuruludur: tepki ve direnç.

Sembolü olan asma ağacı gibi ölüp yeniden doğar, haz ve acı arasında iki uçta gider gelir.Bu yüzden psikiyatride manik depresif duygu durumunu temsil eder.

Genel olarak Zeus ve Semele’nin oğlu olarak geçse de farklı biçimlerde Zeus ile Persephone’nin oğlu olarak da geçmiştir..

Dionysos kültünün, hıristiyanlık dinini de doğrudan etkilediği iddia edilmektedir. kaynak: http://tr.wikipedia.org/wiki/Bacchus
Evripides (Yunanca Ευριπίδης) (M.Ö. 480 – M.Ö. 406), Eshilos ve Sofokles’ten sonra Atina’nın yetiştirdiği üçüncü büyük trajedi şairidir. Düşünce adamı, Atina’lı oyun yazarlarının en büyüğü olan , insanları bekleyen gerçek ve zorlu sorunları ortaya koyarak insanları düşünmeye zorladı. Bernard Shaw gibi Evripides de insanları tedirgin etmiş ve kızdırmıştır. Kutsal değerlere saygısızlık ve kadın düşmanlığıyla suçlanmıştır. Ama yine de üstün şiirsellikle anlatılan düşünceleri dinlenmiştir. Vatanı olan Atina’yı terkedinceye kadar da bu taşlama ve lanetlemelerin ardı arkası kesilmemiştir. Fakat ölümünden sonra bütün tragedya yazarlarının en ünlüsü, en aralanılanı olmuş ve o çağdan bu yana adı ölmez yazarlar arasında yer almıştır.
Evripides, M.Ö. 480 yılında Salamis’de doğdu. O tarihte Yunanlılarla Pers İmparatorluğu arasında amansız savaşlar yaşanıyordu. Evripides’in anne ve babasına bir çok kötü yakıştırma yapılmasına rağmen gerçekte, babası Apollon tapınağı ile ligili bir görevin mirasçısı zengin bir soydan geliyordu. Kaynaklara göre annesi de soylu bir ailenin kızıydı. Evripides gençliğinde resim üzerine çalışmış ve sanatını sürdürme amacında olmasına rağmen yirmi beş yaşında,tragedya ve şiir yazmak için resmi bırakmıştır. İlk oyunu olan ”Pelias’ın Kızları”,M.Ö. 455 yılında sahneye konmuş ve Atina halkı o an gökyüzünden yeni bir yıldızın inmekte olduğunun farkına varmıştı. Bu yeni şairin tiyatronun tumturaklı ve ağdalı dilinden çok uzak yalın ve güçlü bir deyişi ve yeni fikirleri de beraberinde getirdiğini anlamıştı.

Evripides’in yenilikçi ve korkusuz bir yanı vardı. İlginç olayları anlatırken yeni teknik buluşlar kullanıyordu. En güçlü yönü de gerilim sahnelerindeki başarısı ve her sahnede üstün bir şiirsellik yaratmasıydı. M.Ö. 438′de Truva Savaşı’nda Akhilleus’un mızrağıyla yaralanan Telephus’un hikâyesini anlattığı oyunda geçen olaylar dizisi ve bunların sahneye uygulanışı Evripides’in gücünü ortaya koyar. Bu oyun, eski Yunan sahne geleneklerine indirdiği darbe nedeniyle de büyük önem taşır. Bir dilenci ilk defa sahici paçavralarla sahneye çıkmıştı. Bu ozamanki izleyici üzerinde şok etkisi yaratmıştı. Oyunun sahneye konmasındaki gerçekçilik, Evripides’in en acmasız eleştirmeni ve Yunan tiyatrosunun en büyük komedi ustası Aristophanes’in saldırı nedenlerinin başında gelir.”Thesmosphoriazusae” adlı komedisinde Aristophanes, Yunanlı kadınlara,oyunlarında kadın kişilerini sevimsiz gösterdiğinden ötürü Euripides’den intikam almak üzere komplo hazırlatır.

Fakat Evripides’in kadınları, tutkularına kapılsalar da, hiçbir zaman sevimsiz değillerdir.Sadece idealleştirilmelerinin yanında yaşayan birer insan oldukları gerçeğini vurgularlar. Evripides ayrıca geçmişin ulu tanrılarının, nasıl yeri geldiğinde hiç de tanrısal olmayan hilelere başvurduklarını açık seçik sahnede ortaya koydu. Bu, çoğu kimsenin tanrılara hakaret olarak algıladığı bir bakış açısıydı.

Evripides bir demokrattı, fakat demogoglardan ,büyük bürokratlardan, halkına savaş ve felaket getiren kayıtsız ve kaygısız önderlerden nefret ederdi. ”Yakaranlar” ve ”Truvalı Kadınlar” adlı oyunlarında Sparta ile süregelen savaşın iç karartan izleri görülür.Bu ünlü tragedya yazarının hayatı üzerine söylenebilecek çok az şey olmasına rağmen, Salamis’teki topraklarında yaşadı ve şiirlerini denize bakan bir mağarada yazardı. Mümkün olduğu kadar topluma az karışan, ağırbaşlı ve somurtkan bir adamdı.İnsanlardan uzak seçtiği bu yalnız yaşam, onun tanrılardan nefret eden, toplumla ilişkilerini kesmiş, huysuz, hırçın ve kuşkucu bir kişi olarak tanınmasına yol açmıştır.

Evripides bir Atina vatandaşı olarak kendini toplum hayatından büsbütün ayrı tutmamıştır. Orduda görev almış, Magnesia konsüllüğü yapmış ve devlete parasal yardımlarda bulunmuştur. M.Ö. 408 yılında tanrılara saygısızlık ettiği gerekçesiyle komedi yazarlarının ve halkın saldırılarına maruz kalarak Atina’yı terk etmiş Makedonya kralı Archelaus’a sığınmıştır. Kral tarafından çok iyi karşılanmış ve ölmeden önceki bu on sekiz ayını huzur ve barış içinde yaşamıştır. Ölüm nedeni çelişkilidir , kimi söylentilere göre saraydaki kıskanç kişiler tarafından av köpeklerine parçalatılmıştır. ”Bacchae” adlı oyunu ölümden sonra sahnelenmiş ve ödül almıştır.

Evripides’in kendi izinden giden üç oyun yazarı oğlu ölümünden sonra babalarının oyunlarını sahnelemişlerdir. Evripides’in 80-90 tragedyası olduğu bilinmesine rağmen günümüze yalnız 18 tanesi erişebilmiştir.

Trajedyaları

  1. Alkestis (M. Ö. 438, ikinci ödül)
  2. Medea (M. Ö. 431, üçüncü ödül)
  3. Herakleidae (yak. M. Ö. 430)
  4. Hippolitus (M. Ö. 428, birinci ödül)
  5. Andromahi (yak. M. Ö. 425)
  6. Hekabe (yak. M. Ö. 424)
  7. Yalvaranlar (yak. M. Ö. 423)
  8. Elektra (yak. M. Ö. 420)
  9. Herakles (yak. M. Ö. 416)
  10. Truvalı kadınlar (M. Ö. 415, ikinci ödül)
  11. İphigenia Tauris’de (yak. M. Ö. 414)..(Bir baba kızını öldürür)
  12. İon (yak. M. Ö. 414)
  13. Helen (M. Ö. 412)
  14. Fenikeli kadınlar (yak. M. Ö. 410)

Trajedya parçaları

Bu listedeki trajedi oyunları elimizde tüm olarak değil de ancak parçalar halinde bulunmaktadır. Bunlardan bazıları sadece bir isim ve birkaç satır halindedir. Diğerlerinde ise eldeki parçalar eserin çok geniş bir kısmını kapsamaktadir ve böylece eser hakkında, kısmi da olsa, geniş bilgi elde bulunmaktadır.[2]

  1. Telephus (M.Ö. 438)
  2. Giritliler (yak. M.Ö. 435)
  3. Stheneboea (M.Ö. 429’den önce)
  4. Bellerofon (yak. M.Ö. 430)
  5. Cresphontes (yak. M.Ö. 425)
  6. Erechtheus (M.Ö. 422)
  7. Akıllı Faethon (yak. M.Ö. 420)
  8. Melanippe (yak. M.Ö. 420)
  9. Alexandros (M.Ö. 415)
  10. Palamedes (yak. M.Ö. 415)
  11. Sisifus (yak. M.Ö. 415)
  12. Esir Melanippe (yak. M.Ö. 412)
  13. Andromeda (M.Ö. 412 Evripides’in Helen eseriyle)
  14. Antiope (yak. M.Ö. 410)
  15. Archelaus (yak. M.Ö. 410)
  16. Hipsipile (yak. M.Ö. 410)
  17. Filoktetes (yak. M.Ö. 410)

Satir oyunu

  1. Cyclops (belirsiz tarih)

kaynak: http://tr.wikipedia.org/wiki/Euripides

Reklamlar

Bir Yanıt to “Bakkhalar – Euripides”

  1. Oyun said

    tesekkurler

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

 
%d blogcu bunu beğendi: